Niedziela, 20 Września, 2020     ostatnia aktualizacja 20-09-2020
 
Pachnący i wymuskany (Muscat cz.I)
 
2007-09-10

Dla niektórych stanowi idealne ukojenie po zmaganiach się z cięższymi winami, dla innych jego charakter zbyt często jest zbyt przystępny, łatwy i miękki. Cóż, taki właśnie jest muscat.

Małe gronka

W obrębie Muscata pojawia się cała duża gama rozmaitych odmian i klonów. Wobec tak zróżnicowanej rodziny warto dokonać stosownych rozróżnień i omówić podstawowych jej członków. Mimo pewnych wspólnych cech różnią się oni między sobą choćby takimi cechami jak wielkość i kolorystyka gron.
W peregrynacjach tych zasadniczo wszystkie drogi zaprowadzą nas do głowy rodziny -  muscata blanc á petits grains. Warte bliższego poznania są także muscat aleksandryjski i muscat ottonel. Trzeba na początku zaznaczyć, że żadna z tych trzech odmian nie jest – jak sugerują niektóre źródła – związana ze szczepami
muscadelle lub muscadet.
W ogóle jeśli chodzi o muscata to w nazewnictwie, synonimach panuje wiele błędnych skojarzeń i mylących informacji. Wynika to zapewnie z bardzo długiej tradycji, bo całych wieków upraw tej odmiany, wielości klonów i zbliżonych w różnych językach nazw. Przykład
? Oto on. Odmiana morio muscat często mylona jest z “właściwym” muscatem. Jest to jednak  krzyżówka silvanera i pinot blanc uzyskana przez Petera Morio w niemieckim Geilweilerhof Institute w 1961 roku. Owszem przyjęła się, jest ceniona za łatwe adaptowanie się do chłodniejszych warunków klimatycznych (oprócz Niemiec, uprawiana jest, np. także w bardziej wysuniętych na północ stanach USA i Kanadzie). Kiedy dobrze dojrzeje ma intensywny, typowy dla muscatów, kwiatowo-miodowo-winogronowy aromat, którą to cechę skwapliwie wykorzystuje się przy różnego rodzaju blendach. Jednak kwestią zasadniczą jest to, ze morio muscat nic wspólnego – może poza aromatem - z muscatem nie ma.
Historia muscata blanc jest bowiem dłuższa i mocniej zakorzeniona w historii winiarstwa niż niejednej popularnej dziś odmiany. Jest to bowiem jeden z najstarszych, znanych ampelografom szczepów. Wzmiankuje go wielu starożytnych pisarzy i kronikarzy dziejów. W opisach rośliny często pojawia się motyw pojawiających się w jej pobliżu pszczół i much, które wyjątkowo chętnie do niej lgną. Cecha ta nie jest wymysłem dziejopisów – wyjątkowa aromatyczność tej odmiany, dojrzałość oraz możliwości koncentracji cukru powoduje, że jest ona atrakcyjna dla różnej maści, łasych na słodycz owadów.

Tak więc, z trzech wymienionych odmian zdecydowanie wybija się muscat blanc. Jakościowo daje chyba najciekawsze i najbardziej złożone wina – najczęściej powstają zeń słodkie lub półsłodkie.
Muscat ten posiada dość mięsiste owoce - białawo-żółte, kuliste i małe. Jako się rzeklo należy do najstarszych i najszlachetniejszych odmian muscata.
Pochodzi prawdopodobnie z Bliskiego Wschodu, skąd rozprzestrzenił się w obrębie Morza Śródziemnego a także w okolicach Krymu. Znany ampelograf Pierre Galet wskazuje na jej ślady w starożytnej Grecji (w starożytnych pismach pojawiają się, m.in. określenia “anathelicon moschaton”). Odmiana ta stopniowo się rozpowszechniała, uprawiana najpierw przez Greków, później przez Rzymian. Jest pierwszą udokumentowaną odmianą uprawiana na obszarach dzisiejszej Alzacji i Niemiec. W wiekach średnich również była bardzo cenioną winoroślą, która łatwo koncentrowała słodycz dając gęste, mocne i likierowe wina. Cukier i alkohol w sposób naturalny konserwowały wino, co też było bardzo istotną i cenioną cechą. Nie dziwi więc stopniowo wzrastająca popularność muscata. Miał on wtedy również znakomitą reputację w Grecji, na południu Francji (Roussillon) i włoskim Piemoncie.
Muscat blanc pączkuje wcześnie a dojrzewa późno, wymaga ciepłego i suchego klimatu i długiego sezonu aby odpowiednio dojrzeć. Adaptuje się do różnego rodzaju gleb – piaskowo-ilastych, gliniastych i wapiennych. Jest średnio płodny i średnio energiczny, rozrasta się z umiarem. Owoce są bardzo aromatyczne i dość łatwo je rozpoznać ze względu na intensywny, słodki charakterystyczny zapach. Jest wrażliwy na wilgoć,  gnicie i pleśnie. Ma nasyconą, złotozieloną barwę a niektóre klony dają jeszcze bardziej nasycone kolory. Dobrze dojrzałe owoce bogate są w potencjalny alkohol z umiarkowaną kwasowością, której brak rekompensuje wielka intensywność aromatów.
Odmiana ta staje się prawdziwym źródłem bardzo rozmaitych w klasie i złożoności win – większość jednak cechuje perfumeryjna intensywność zapachu. Czasami łączona jest z innymi odmianami, np. z clairette i grenache blanc. Winifikowana na wino słodkie, półsłodkie lub słodkie. Są wersje win musujących jak i spokojnych a także wina z późnych zbiorów czy z podsuszanych winogron a także dotkniętych szlachetną pleśnią. Powstają z niej także wina wzmacniane, wina naturalnie słodkie (
vin doux naturel).
Żeby dopełnić zestawu warto wspomnieć, że odmiana ta jest używana również do produkcji rodzynek.
Jak już napisałem, wyróżnia go aromat – słodki i egzotyczny w wyrazie: świeże owoce cytrusowe, bardzo charakterystyczny – paradoksalnie rzadko spotykany – aromat soku z winogron a także płatków róży i białych kwiatów. Wina są zazwyczaj miękkie, z niewielką kroplą kwasowości. Dla win pochodzących z botrytizowanych gron lub win wzmacnianych typowe są nuty dojrzałych winogron oraz miodu.
Dziś muscata napotkamy w północno-wschodnich Włoszech, gdzie produkuje się z niego wina musujące Asti spumante lub Moscato di Asti, słodkawe , o niewielkiej (nierzadko zaledwie 5%) zawartości alkoholu dobre do popijania popołudniem na tarasie lub jako odświeżające kubki smakowe wino.
Ta odmiana muscata jest również najczęściej występującym na południu Francji To stąd pochodzą ciężkie syropowate wina naturalnie słodkie jak choćby Muscat de Rivesaltes z Roussillon, czy słynne wzmacniane Banyuls i Maury z Roussillon – francuska odpowiedź na porto. Spotkać tu można także wina wytrawne silnie zbudowane wina stołowe o charakterystycznym aromacie lecz pozbawione landrynkowej słodyczy. potężne solidnej budowy wina tego typu spotkać można spotkać go także na Korsyce.
Greckie muscaty z Samos czy Patras również mogą zaskoczyć budową i klasyczną dla muscata ekspresją. Gorący klimat powoduje, że niektóre najlepsze wina można pochodzą z winnic o północnej wystawie, położonych na 300 metrowych wzgórzach, co stwarza bezpieczny, chłodniejszy klimat dla rośliny. 
Australia produkuje przypominające nieco maderę wina – wzmacniane, utlenione, dojrzewające w dębowych beczkach wina, w gorących pomieszczeniach.

Zrekapitulujmy: muscat blanc, rośnie we Francji, Hiszpanii (moscatel de grano menudo). Włoszech, Grecji (soczyste i cenione wina słodkie), Niemczech, Austrii Południowej Afryce, Australii głównie w regionie Victoria, gdzie nazywa się go brown muscat lub brown frontignan ze względu na ciemniejszą, w brązowowawym odcieniu skórkę i wytwarza zeń wina wzmacniane, jest także w Kalifornii.
Rozmaite klony muscata, wielkość i kolor gron wyzwalają regionalne nazewnictwo. Inne  nazwy pod jakimi go spotkamy to: muscat de frontignan, muscat d’Alsace (Francja), muskateller (Niemcy, Austria), moscatel menudo bianco, schmeckende, katzendreckler, gelber weirauch (Niemcy), muscat lunel i sárgamuskotály lub yellow muscat (Węgry), tamyanka, muskuti, moscatel rosé, muscadel (Południowa Afryka), Tamiioasa Alba (w Rumunii), moscato d’Asti, moscato bianco, moscato di canelli (Włochy), muscat de valais (Szwajcaria).
Muscat blanc często mylony jest z innym szczepem.

Lecz o tym w następnym odcinku opowieści o rodzinie muscatów.


© Mariusz Kapczyński