Poniedziałek, 26 Października, 2020     ostatnia aktualizacja 21-10-2020
 
Fenomen carmenere
 
2010-06-29

Vinisfera jako pierwsza przedstawia Czytelnikom niezwykle interesującą pracę opisującą pochodzenie odmiany carménère oraz okoliczności, jakie towarzyszyły odkryciu związanej z nią pomyłki w Chile. Tę niezwykłą historię opisał nasz rodak - Philippo Pszczółkowski, który jest profesorem, cenionym ampelografem na chilijskim Katolickim Uniwersytecie w Santiago.
Zapraszamy do lektury. Artykuł przedstawiamy w oryginalnej wersji bez zmian czy skrótów.

Philippo Pszczólkowski, Wynalezienie Carmener´a (Vitis Vinifera L.) w Chile z punktu widzenia jednego z autorów

I. Wstęp

Identyfikacja regionu uprawy winorośli z jedną lub kilkoma jej odmianami należy do cech najbardziej typowych w rozwiniętej światowej uprawie winorośli. Aspekt ten jest szczególnie znany w „Starym Świecie” i bardzo pożądany w krajach „Nowego Świata”.
W najstarszych regionach uprawy winorośli, ta identyfikacja powstała w wyniku naturalnej selekcji, gdzie człowiek intuicyjnie wybierał do uprawy te odmiany które lepiej adaptowały się do danych warunków podłoża i klimatu, aż do momentu identyfikacji regionu z określonymi odmianami winorośli.
Regiony francuskie prezentują największą, najstarszą i najbardziej skuteczną identyfikację z rożnymi odmianami win. Przykładowo, rejon Bordeaux jest związany z Cabernet Sauvignon, Cabernet Franc, Merlot, Côt Rouge i Petit Verdot, jeżeli chodzi o wina czerwone i Semillon, Sauvignon Blanc i Muscadelle, wśród białych odmian win. W dolinie Loary spełniają te role Pinot Noir i Chardonnay. W rejonie Baujolais charakterystycznymi odmianami sa Gamay, Chardonnay i Aligoté. W Alzacji, spotykamy głównie Gewürztraminer, Riesling i Sylvaner. W dolinie Rodanu podstawowymi odmianami sa Grenache i Syrah. W rejonie Midi przeważają Carignan, Cinsaut i Grenache.
W innych krajach „Starego Świata” dzieje się podobnie. Klasyczna jest identyfikacja niemieckich winnic z Rieslingiem, albo rejonu Moseli-Saar-Ruwer z odmianą Müller-Thurgau. We Włoszech, odmiana Nebbiolo i Barbera identyfikuje się z winnicami Piamont’u i Sangiovese z rejonem Chianti. W Hiszpanii, Tempranillo, pod różnymi synonimami, pojawia się w rożnych okręgach i Palomino identyfikuje się z Jerez. Inne kraje i regiony odzyskują odmiany autochtoniczne, jak na przykład Assyrtiko w Grecji i Touriga Nacional w Portugalii.
W „Nowym Świecie” również poszukiwało się sztandarowej odmiany, z którą można byłoby się identyfikować. Generalnie, producenci wybierali pewna udana, handlowa odmianę francuska. Na przestrzeni lat, pracując nad nią, osiągano miarodajne sukcesy.
W Stanach Zjednoczonych nie była możliwa taka identyfikacja z odmianami rodzimymi jak Concord lub Isabella, należącymi do rodzaju Vitis labrusca L., ze względu na swoisty charakter „foxé”. To otworzyło drogę odmianie Primitivo, wprowadzonej przez imigrantów włoskich i znanej w Kalifornii jako Zinfandel, który dostąpił statusu sztandarowego dla tego kraju.
Pomiędzy krajami produkującymi wina, Południową Afrykę identyfikuje się z Pinotage, który jest skrzyżowaniem Pinot Noir i Hermitage (Cinsaut). W Australii, odmiana Syrah znakomicie zaadaptowała się do warunków, co spowodowało, ze z synonimem Shiraz identyfikuje się wina australijskie. W Nowej Zelandii klimat pozwala na otrzymanie doskonałych win Sauvignon Blanc, na które obecnie jest  duży popyt na świecie.
W Południowej Ameryce znane sa przypadki z Argentyny i Urugwaju. Wybitni hodowcy winorośli pracowali tam z odmianami francuskimi produkując wina, które różniły się jakością od odmian uprawianych od czasów kolonialnych. W ten sposób niektóre odmiany zaczęły być znane pod nazwiskami producentów win. Przypadek francuza o nazwisku Jean Malbeck w Argentnie, sprawił ze Côt Rouge, pochodzący z doliny Loary i Cahors, znany jest dziś na świecie jako Malbec i identyfikuje się z Argentyną. Pewien Bask, Juan Jauregui, o przydomku Lorda, rozwijał uprawę winorośli w argentyńskim mieście Concordia. W 1870 roku drugi francuski Bask Pascual Harriague, mieszkający w rejonie Salto w Urugwaju, wprowadził tą samą odmianę, która zaczęła być znana pod jego nazwiskiem - Harriague. Obecnie, w Urugwaju, przywrócono nazwę francuska Tannat, wywodzącą się z Dolnych Pirenei-Madiran.
Aż do ostatniego pięciolecia XX wieku, Chile nie posiadało swojej sztandarowej odmiany, która identyfikowałaby go, tak jak dzisiaj to czyni Carménère. Celem tej pracy jest poznanie historii wydarzeń, z punktu widzenia jednego z jej aktorów, które doprowadziły do tego, ze Carménère jest utożsamiany z Chile.

II. Pochodzenie i historia Carménère w Chile
Odmiana Carménère (Vitis vinifera L.) wywodzi się z regionu Medoc, najbardziej znanych i prestiżowych winnic francuskich. Carménère znany jest również pod nazwami: Grande Vidure, Carmenelle, Cabernelle, Grant Carmenet, Carbouet (Galet, 1990) i Cabernet Gernischt w Chinach (Freeman, 2000).
Carménère był opisany przez Cazeaux-Cazalet w „Ampelografii” Vial’a y Vermorel’a (1901). Autor znajduje go w grupie „Cabernets” i odróżnia Carménère od Cabernet Franc, z którym był początkowo mylony, sądzono że chodzi o jeden z klonów Cabernet Franc. Ponadto, autor zaznacza, ze wina tego gatunku prezentują wyjątkowy zespoł cech, a wśród nich bogata strukturę, delikatne taniny i intensywny kolor. Bisson (1999), wlaczyl Carménère do 2 grupy eco-geograficznej „Carmenets”, którego typowa odmiana jest Cabernet Franc i do którego upodabniają się również odmiany Arrufiac, Cabernet-Sauvignon, Castets, Gros Cabernet, Gros Verdau (Gros Verdot), Fer, Lercat, Merlau Blanc (Merlot Blanc), Merlau (Merlot), Pardotte i Petit Verdau (Petit Verdot).
We Francji w drugiej połowie XIX wieku, Carménère był uprawiany intensywnie i wyłącznie w rejonie Medoc, będąc odmianą, która przed wystąpieniem kryzysu filoksery przyczyniła się do renomy tego regionu. Obecnie odmiana ta jest autoryzowana w Pomerol’u tak jak Côt Rouge ale w rzeczywistości się ich nie uprawia (Larousse, 1999). Galet (1990) zaznacza, że po kryzysie filoksery, zmniejszyła się gwałtownie powierzchnia upraw, osiągając we Francji w 1994 roku tylko 10 hektarów (Entav, 1995).
To drastyczne zmniejszenie upraw przypisuje się konieczności wszczepiania Carmenere’a w korzenie winorośli naturalnie odpornych na filokserę. W przypadkach kiedy wszczepianie Carménère’a spowodowało silny wzrost winorośli, niejednokrotnie uwydatniało pewne problemy fizjologiczne, takie jak opóźnione pojawienie się owoców i zmniejszenie ilości owoców w kiściach (Cazeaux-Cazalet w Viala i Vermorel, 1901),, sytuacja, która powoduje znaczące zmniejszenie produkcji. Te okoliczności tłumaczą stopniowe porzucenie uprawy Carménère´a w Medoc, gdzie został zastąpiony przez drugorzędną odmianę, Merlot.
We Wloszech (Treviso, Dolina Padu), uprawiano odmianę Carménère, mylnie identyfikując ja, z powodu podobnych cech ampelograficznch z Cabernet Franc (Fregoni, 2000). Późniejsze prace (Boursiquot i Parra, 1996) opierające się na użyciu isoenzymów i (Hinrichsen et al., 2001) poprzez profile DNA, pozwoliły odróżnić obie odmiany. Podobna sytuacja miała miejsce miedzy Merlot’em i Carménère’m, odmianami, które były mylnie identyfikowane przez długi czas w Chile.
W 1991 roku francuski ampelograf Claude Valat zasygnalizował po raz pierwszy, że odmiana identyfikowana w Chile jako Merlot nie była Merlotem, zaznaczając ze prawdopodobnie chodziło o Cabernet Franc.
To odkrycie przeobraziło się w prawdziwy sekret znany jedynie niewielkiej grupie ludzi, wśród których znaleźli się technicy z winnicy, w której dokonano wspomnianego odkrycia i osoby, które zaprosiły Valat’a. Fakt utrzymania sekretu tłumaczony był warunkami handlowymi na rynkach importujących wina chilijskie. Pomyłkowa identyfikacja dotyczyła Merlot’a, (Boubals, 1996; Greene, 1997), odmiany, która w latach 90-tych miała bardzo ważny udział w eksporcie, kiedy wina chiljiskie nieśmiało stawiały pierwsze kroki na rynkach zagranicznych (Greene, 1997).
W Chile, na początku lat 90-tych, niektórzy technicy mieli świadomość problemów identyfikacyjnych niektórych odmian winorośli. W rezultacie przytoczonego wydarzenia Komitet Organizacyjny VI Kongresu Ameryki Łacińskiej Uprawy Winorosli i Enologii, pod moim przewodnictwem i innych członków Wydziału Agronomii Uniwersytetu Katolickiego w Chile („Pontificia Universidad Católica de Chile”) i Stowarzyszenia Narodowego Inżynierów Agronomów Enologów w Chile, podjął decyzje zaproszenia francuskiego ampelografa Jean Michela Boursiquot, z ENSA z Montpellier. Kongres zorganizowano w dniach 20–25 listopada 1994 roku w Santiago w Chile.

Podczas Kongresu dla zagranicznych uczestników organizowano wizyty techniczne, które dawały możliwość zapoznania się z różnymi winnicami i piwnicami win w Chile. W trakcie jednej z nich, odbywającej się w czwartek 24 listopada 1994 roku w winnicy Carmen, położonej w Alto Jahuel, w regionie Santiago, byłem świadkiem następującego zdarzenia.
„Przyjechaliśmy obejrzeć nowa plantacje Merlota. I kiedy Jean Michel Boursiquot ją zobaczył, stwierdził, co mnie zaskoczyło, że to nie był Cabernet Franc, tylko Carménère. Nic z tego nie rozumiałem. Wysiedliśmy żeby pokazać plantacje Merlota a Boursiquot, informuje nas, że to nie jest Cabernet Franc, (ani tez Merlot), tylko jakaś zupełnie nam nieznana odmiana. Poprosiłem go o przeliterowanie nazwy nowej odmiany. W tej chwili skojarzyłem sobie jak to Francuzi odnoszą się do grupy win chilijskich identyfikowanych jako Sauvignon Blanc. Nie ustają w dowodzeniu, że chodzi o Sauvignon Vert (Sauvignonasse, Tocai Friulano), odmianę uważaną przez nich za podrzędną, co nie ma związku z realną jakością win produkowana z tej odmiany. Ale ten fakt nie jest juz brany pod uwagę. A teraz, do problemu „Sauvignon Blanc” dołączył się „Merlot”, który miał rzekomo być produkowany z nieznanej nam odmiany, Carménère.
Po zakończeniu Kongresu Jean Michel Boursiquot pozostał jeszcze przez tydzień w Chile. Był zaproszony przez plantatorów winorosli z regionu Maule, gdzie kontynuowal identyfikacje domniemanej winorosli „Merlot’a” jako Carménère. Autorzy tacy jak Alvarado (2003, I edycja) za moment rozpoznania Carménère przez Bousiquot, błędnie wyznaczają jego wizytę w winnicy Las Cañas w San Javier, w regionie Maule, tydzień po skonczeniu Kongresu. Jean Michel Boursiquot odwiedził również inne winnice w rejonie Maule i innych regionach, tak na przykład jak winnica Aquitania w rejonie Santiago, gdzie poddał w wątpliwość plantacje jako Merlot’a.
Fakt, że Boursiquot wskazywał, że nie chodzi o „Cabernet Franc tylko o Carménère” , dzisiaj rozumie się dużo lepiej. Prawdopodobnie komentował swoja podroż do Chile z Claude Valat’em, którego konkluzje zrobione w 1991 roku nie były komentowane na szerszą skale.
„W związku ze zdziwieniem i konsternacja jaka wywarło na mnie rozpoznanie zrobione przez Boursiquot, pamiętam, ze zostawiłem go w hotelu i wróciłem juz o zmierzchu na Uniwersytet. Jakkolwiek bym nie szukał w mojej prywatnej bibliotece jakiejś referencji na temat Carménère, nie znajdowałem niczego, aż przypomniałem sobie ze w biurze dyrektora Wydziału Sadownictwa i Enologii znajdowała się „Ampelografia” Viala i Vermorela. W tomie wydanym w 1901 roku znalazłem pierwsza relacje o odmianie Carménère, opisana przez Cazeaux-Cazalet’a. Z tej tylko lektury, która później została uzupełniona przez wiele innych artykułów, wyłoniły się dwie idee. Pierwsza odnosiła się do badan które należałoby zrealizować nad wyżej wspomnianą odmianą, aby dostarczyć plantatorom winorośli i enologom informacji o jej uprawie. Druga, dużo bardziej ambitna, zakładała przekształcenie Carménère w chilijska odmianę sztandarowa (Pszczolkowski, 1997, 2004).

Carménère zaczęto badać i studiować w dwóch kierunkach. Z jednej strony, badano: charakterystyki ampelograficzne i sposób uprawy, szczególnie typ przycinania; z drugiej strony analizowano możliwości enologiczne Carmener’a, a w szczególności optymalnego terminu zbioru (Pszczolkowski i Henriquez, 2002). W 1996 roku, Dział Kultury i Rozwoju Ambasady Francuskiej w Chile sfinansował mój pobyt w Montpellier u profesora Boursiquot. Celem pobytu były studia ampelograficzne. Umożliwiło to późniejsze rozpoznawanie odmiany Carménère w wielu chilijskich winnicach, gdzie zwykle Carménère był mylony z Merlot’em lub znajdował się w mieszanych uprawach z Merlotem i innymi odmianami.
Drugi z postawionych celów, przekształcenie Carménère’a w chilijską odmianę sztandarowa, był dużo trudniejszym zadaniem do realizacji, gdyż przedsiębiorcy reagowali prawie jednogłośna odmową, wyrażoną czasami w sposób niestosowny.
Żeby zrozumieć lepiej sytuację, którą spowodowała identyfikacja odmiany Carménère w winnicach chilijskich, należy wrócić do historii uprawy winorosli w Chile. Pierwsze krzewy winogron były przywiezione przez Hiszpanów do Chile, w czasie odkrycia i podboju kraju. Później, w 1830 roku Claudio Gay sprowadził blisko 70 odmian winorosli z Włoch i z Francji. Posadzono je w Rolniczym Zakładzie Eksperymentalnym w Santiago, znanym później pod nazwa Quinta Normal (Le Blanc, 2000). Pierwszym dyrektorem tego zakładu był genuenczyk Juan Sada (Ureta y Pszczolkowski, 1992). Del Pozo (1998) przypisuje sprowadzenie francuskich odmian winorosli do Chile w latach 1845 i 1848 przez Nourrichet i Poutays. Jednak dopiero rok 1851 uznaje się za datę dynamicznego rozwoju uprawy winorosli francuskich w Chile, kiedy Silvestre Ochagavia przywiózł odmiany pochodzące z tego kraju. Przeznaczone one były na zastąpienie starych odmian uprawianych w czasie epoki kolonializmu hiszpańskiego i pierwszych latach niepodległości Chile. Wprowadzone odmiany francuskie stanowiły mieszankę, tradycyjnie uprawiana we Francji w tamtej epoce (Hernandez i Pszczolkowski, 1986). Począwszy od tego czasu rozwijała się zdrowa konkurencja miedzy rodzinami należącymi do dawnej arystokracji chiljskiej. Tym samym tworzyły się podstawy, które umocniły rewolucyjne zdarzenie jakim było przywiezienie europejskich szczepów winnych.
W czasie półtora wieku historii odmian francuskich w Chile, były one powoli selekcjonowane przez przedsiębiorstwa, personel techniczny i plantatorów winorosli. Dzisiaj w większości winnic uprawia się odmiany jednorodne. Są jednak wyjątkiem winnice, w których uprawia się jeszcze mieszanki winorosli. W regionie Maule dość często można spotkać mieszane winnice, w których dominującą odmianą jest Carménère. To by wskazywało, że w tym rejonie zaczęła się selekcja odmiany Carménère, w szczególności w winnicach położonych w miejscowości San Clemente, które wyróżniają się dobra jakością win. Selekcja odmian trwa do dzisiaj. W styczniu 1997, profesor Boursiquot rozpoznał odmiany Trousseau i Fer, o których istnieniu w Chile nie było wcześniej żadnej wiadomości.

Na ogoół początkowa identyfikacja różnych odmian była niejasna lub po prostu błędna. Najbardziej znana jest w Chile sprawa Sauvignon Vert (Sauvignonasse, Tocai Friulano) pomylonego z Sauvignon Blanc. Chociaż jakość win chilijskich produkowanych z Sauvignon Vert ale identyfikowanych jako Sauvignon Blanc jest dobra a czasami wyróżniająca się, co potwierdzają liczne nagrody na konkursach międzynarodowych, to jednak rynek światowy nie przyznaje im klasy równej jakości jak winom, które produkowane są z Sauvignon Blanc.
Nie ulega wątpliwości, że doświadczenie z Sauvignon Vert oraz moment, kiedy zaczęto komunikować, że Merlot produkowany w Chile jest tak naprawdę nieznaną odmiana Carménère, spowodowało traumatyczną sytuację i głęboki niepokój wśród chilijskich przedsiębiorców. Początkowe reakcje były negatywne, odrzucano idee wprowadzenia zmiany i w dalszym ciągu wino tej odmiany sprzedawało się z handlowa etykietka Merlot. Miało to swoje uzasadnienie gdyż na rynku północnoamerykańskim był duży popyt na ten gatunek wina. Przy takiej polityce walory odmiany Carménère wzmacniały Merlot’a i przede wszystkim wzmacniały regiony we Francji, gdzie tę odmianę się uprawia, a zwłaszcza Saint-Emilion, Pomerol i generalnie cały rejon Bordeaux.

Nie bacząc na aspekty handlowe, za pośrednictwem Uniwersytetu Katolickiego w Chile („Pontificia Universidad Católica de Chile”) rozpocząłem popularyzacje Carménère i wskazywałem na realne możliwości przekształcenia jej w sztandarową odmianę, naśladując inne regiony uprawy winorosli na świecie.
Część uprzednich rozważań została przytoczona wewnątrz Stowarzyszenia Narodowego Inżynierów Agronomów Enologów chilijskich, którego przewodniczącym byłem w tym czasie. W 1996 roku, Alvaro Espinoza - enolog z Winnicy Carmen, równocześnie pełniący funkcje dyrektora Stowarzyszenia, po raz pierwszy napełnił butelki Carménère’m, aczkolwiek zrobił to pod synonimem Grande Vidure. To wino pochodziło ze zbiorów dokonanych w kwietniu 1994 roku, z odmiany Merlot, kiedy Carménère nie był jeszcze oficjalnie uznany. Z faktów wiadomo, że w momencie butelkowania znane było juz prawidłowe rozpoznanie ampelograficzne winorosli.
W marcu 1997 roku wino „Grande Vidure-1994” z Winnicy Carmen otrzymało wyróżnienie w konkursie win „Selection Mondiales”, który odbywał się w Montrealu - Kanada. Do wspomnianego konkursu zostałem zaproszony jako sędzia międzynarodowy. W czasie uroczystego zamknięcia, grupa dziennikarzy z Toronto, wiedząc, ze pochodzę z Chile, przeprowadziła ze mną wywiad, którego wątkiem przewodnim było wyróżnienie jakie otrzymało wino Grande Vidure. W ten sposób nadarzyła się niepowtarzalna okazja, żeby osiągnąć cel przekształcenia Carménère w chiljiska odmianę sztandarową. Zapominając o negatywnych komentarzach robionych przez grupę przedsiębiorców chilijskich, dziennikarze z Toronto dowiedzieli się ode mnie, ze Grande Vidure jest synonimem Carménère. Podkreśliłem również jego zalety. Temat Merlota i jego historycznego, niewłaściwego rozpoznania został pominięty. To co zostało podkreślone w rozmowie z dziennikarzami był fakt, że chilijscy specjaliści pracują nad tym, by przywrócić światu zaginioną odmianę. Wiadomość o znalezieniu tej zaginionej odmiany okazała się sensacją i historia zaczęła być znana na całym świecie (Robinson, 1996; Boursiquot, 1997; Greene, 1997; Havaux et al.,2000). Nawet Isabel Allende w swojej powieści Retrato en Sepia (2000) zapożyczyła te historie i włączyła ja do swojej narracji.

W roku 1997, Adriana Cerda, enologa z winnicy Santa Inés, pełniąca również funkcje dyrektora Stowarzyszenia Narodowego Inżynierów Agronomów Enologów w Chile, butelkuje pierwsze wino chilijskie z nazwa Carménère. Niemniej, Victor Costa również dyrektor Stowarzyszenia w charakterze dyrektora Podwydziału Alkoholi i Winnic w Ministerstwie Rolnictwa, skierował do Winnicy Santa Ines mandat, że zgodnie z obowiązującym ustawodawstwem, nie jest możliwe butelkowanie wina z nazwa Carménère zważywszy, że winnica Santa Inés nie miała zarejestrowanej powierzchni uprawy tej odmiany w Narodowym Spisię Uprawy Winorosli. Ten krok miał dwa skutki. Z jednej strony, od tego czasu każde przedsiębiorstwo, które chciałoby wprowadzać na rynek wino z nazwa Carménère zostało zobowiązane do uzyskania ampelograficznego certyfikatu Carmérère. Z drugiej strony, musiały przerejestrować odmianę, głównie z Merlota na Carménèrea w Ministerstwie Rolnictwa, odpowiedzialnym za aktualizacje Narodowego Spisu Uprawy Winorosli. Jako członek Komisji Doradczej Ministra Rolnictwa w kwestii uprawy winorosli, zdołałem umieścić Carménère’a na liście odmian publikowanych w zarządzeniu 464 w sprawie Regionalizacji Uprawy Winorosli i Pochodzenia Nazwy (Chile, 1995).

„Wymyślenie” Carménère było ciekawym procesem. W związku z tym, że Ministerstwo Rolnictwa zobowiązywało przedsiębiorców do posiadania zarejestrowanych terenów uprawy Carménère aby moc handlować winem tej odmiany, liczni przedsiębiorcy zaczęli zabiegać poprzez Uniwersytet Katolicki w Chile („Pontificia Universidad Católica de Chile”) o zaświadczenia, ze w ich winnicach uprawiano odmiany Carménère a nie Merlot. Ta procedura, koordynowana przez Victor Costa, dyrektora podwydziału Alkoholi i Winnic, była również wprowadzona przez Ministerstwo Rolnictwa.

W Narodowym Spisie Upraw Winorośli w 1996 roku pojawiło się po raz pierwszy 95 hektarów odmiany Carménère (0,17% całkowitej powierzchni). Obszar ten przyrastał odpowiednio w latach 1997 – 2002: 330 (0,52%); 1.167 (1,55%); 2306 (2,70%); 4.719 (4,54%); 5.407 (5,05%); 5.805 (5,34%) hektarów. Największy obszar upraw Carménère znajduje się w podregionach uprawy winorosli Rapel (45,2%) i Maule (40,0%), zajmując największe plantacje w gminach Peralillo (8,3%), Talca (6,4%), Palmilla (5,9%), Sagrada Familia (5,8%), Nancagua (3,8%), Pencahue (3,7%) i Molina (3,4%), które razem przeważają 37% całkowitej powierzchni upraw Carménère. Mimo to, obszar ten jeszcze nie obejmuje rzeczywistego rozprzestrzenienia uprawy Carménère. Istnieją jeszcze winnice ze wspomnianą odmianą zarejestrowane jako Merlot. Szacuje się, ze dwie trzecie z 12.768 hektarów zapisanych jako Merlot przypada na Carménère, co dałoby odmianie Carménère ponad 13.000 hektarów, przeobrażając ja w trzecią odmianę pod względem rozprzestrzenienia w Chile, po Cabernet-Sauvignon i Pais. Należy podkreślić, że podczas, gdy powierzchnia upraw Carménère przyrasta z roku na rok, obszar odmiany Merlot w 2001 roku ulega zastojowi i począwszy od roku 2002 zmniejsza się. Ma to związek z mniejszym przystosowaniem się tej winorosli do panujących warunków w rożnych regionach w Chile i zmiana odmiany Merlot na Carménère.

Obserwuje się również wzrost liczby przedsiębiorstw, które butelkują wino pod nazwą Carménère. W roku 2002 istniało juz ponad 70 etykietek dla win Carménère, z rosnącym popytem na rynku wewnętrznym i na export. Przykładowy wzór, w Konkursie win „Catad’Or Hyatt Chile 2002”, w którym ocenia się tylko wina chilijskie pokazało się ogółem 451 próbek win, z których 57 to był Carménère (12,6%), głównie jako wino tylko Carménère, ale była również pewna mała ilość Carménère zmieszanego z innymi winami. Z tego 22 próbki, czyli 38,6% dostało wyróżnienia (Wielki Zloty Medal, Zloty Medal i Srebrny Medal), co z punktu widzenia ilości procentowej przeobraża tę odmianę w najbardziej nagradzaną. W grudniu 2003 realizuje się po raz pierwszy „Annual wines of Chile”, gdzie wymagający juror angielski ocenia dla Carménère, 35 próbek w cenie wahającej się na rynku angielskim miedzy 4,99 i 13 funtów szterlingów , wśród nich 19 stanowi wino postaci tylko Carménère i 16 stanowią wina Carménère zmieszane z innymi winami. Spośród ocenianych win 30 dostaje jakieś wyróżnienie ( 2 Złote, 2 Srebrne, 13 Brązowych i 13 stempli aprobaty). Wyraźnie odmiana Carménère stała się sztandarową odmianą chilijską. Istnieją liczne artykuły i dziennikarskie reportaże, które to poręczają (Argandonia, 2000; El Mercurio, 2000; El Mercurio, 2001 a, b i c; Espildora, 2000; Fregoni, 2000; Sabogal, 2001; Rojas i Vergara, 2002; Diario de Leon, 2004).
Z innej strony, wyniki z „Programu Perspektywy Technologicznej Chile 2010” realizowanego przez Ministerstwo Gospodarki (Chile, 2002), ujawniły olbrzymią aprobatę w środowisku chilijskich hodowców uprawy winorośli w stosunku do rozwoju produktów, które kraj powinien realizować. Jednym z punktów wyjściowych była potrzeba umocnienia odmiany Carménère, perspektywa wskazywana przez 83% zapytanych, dużo więcej od Syrah (35,4%), Cabernet-Sauvignon (34,7%), Sauvignon blanc (20,4%) czy Merlot (17%).

Popularność Carménère przekroczyło granice Chile i rozbudziło duże zainteresowanie w niektórych państwach Ameryki Łacińskiej, jak Argentyna, Urugwaj, Brazylia i Meksyk. Okazali również swoje zainteresowanie hodowcy upraw winorosli z Kalifornii (USA), Australii i Chińskiej Republiki Ludowej, gdzie odmiana ta znana jest pod nazwa Cabernet Gemischet (Freeman, 2000). W Kalifornii, Marcia Torres, absolwentka Uniwersytetu Katolickiego w Chile („Pontificia Universidad Católica de Chile”) jest odpowiedzialna za rozwój tej odmiany w jednej z ważniejszych winnic. W Europie, we Włoszech przyznano, że cześć upraw Cabernet franco nie jest czym innym jak Carménère, z mniej więcej około 6.000 hektarów (Fregoni, 2000). Niewątpliwie najbardziej interesującą reakcje obserwuje się we Francji, w słowach Laurent Audeguin del Entav, który wskazuje na pilna potrzebę uzyskania zdrowego klonu Carménère, używając protokółu mniej wymagającego niż stosowany dla odmian bardziej rozpowszechnionych w rejonie Gironde, Bordeaux (Aubert i Caron, 2000). W Chile, Chilijski Uniwersytet Katolicki („Pontificia Universidad Católica de Chile”) zainicjowal programy selekcji klonu dla Carménère, który liczy 15 wstępnych próbek (Lillo at al., 2003).

III. Abstrakt
Ph. Pszczólkowski. Wynalezienie Carmener´a (Vitis Vinifera L.) w Chile z Punktu widzenia jednego z autorów. Jest zwyczajem w dziedzinie uprawy winorośli i produkcji win utożsamiać jedna lub kilka odmian winorośli z określonym regionem jej uprawy i produkcji. Jest wiele takich przykładów na całym świecie. W przypadku Chile nie było możliwości utożsamiania tego regionu produkcyjnego z żadną szczególną odmianą winorośli i gatunku wina aż do roku 1994, kiedy odkryto odmianę Carménère w winnicach chilijskich. Gatunek Carménère został zaproponowany przez Chilijski Uniwersytet Katolicki („Pontificia Universidad Católica de Chile”) jako sztandarowy symbol kraju. W powyższym artykule opisuję się okoliczności, które towarzyszyły odkryciu Carmener’a, odmiany, która według opisów bibliograficznych dała sławę winom w rejonie Medoc we Francji przed kryzysem wywołanym przez filokserę, która pojawiła się i zniszczyła większość winnic francuskich w drugiej połowie XIX wieku. Filoxera spowodowała znikniecie Carmener’a z winnic francuskich.

IV Podziękowania

Składam serdeczne podziękowania za pomoc w tłumaczeniu tego artykułu Państwu Małgorzacie i Tomaszowi Wawruch i Małgorzacie Pruszkowskiej.

Philippo Pszczólkowski
Departamento de Fruticultura y Enología
Pontificia Universidad Católica de Chile
Casilla 306-22, Santiago, Chile


V. Bibliografia


Allende, I., “Retrato en sepia”. Editorial Sudamericana. Buenos Aires. 2000. 345 pp.

Alvarado, R., “El descubrimiento del Carménère”. In El vino en la historia de Chile y el mundo. Origo Ediciones (Primera edición), Santiago de Chile. 2003. 154-155.

Argandoña, G, “Carmené, ¿La cepa del nuevo siglo?”. Lobby, Abril 2000: 19-22.

Aubert, I. y Caron, S. “Matériel végétal: Nouveaux clones, nouvelles règles de marché”. Viti, Dossięr Abril 2000: 29-35.

Bisson, J. “Essai de classement des cépages français en écogéogroupes phénotypiques”. 1999. J. Int. Sci. Vigne Vin, 33 (3), 105-110.

Boubals, D., “La viticulture chilienne toujours plus puissante et prospère”. 1996. Progrès Agricole et Viticole: 113 (19): 409-417.

Boursiquot, J-M., “L´evolution de la viticulture au Chile”. 1997. Progrès Agricole et Viticole, 114 (8): 177-181.

Boursiquot, J-M. y Parra, P. “Contribution à la utilisation des isoenzymes pour l`identification des porte-greffe et des cépages”.1996. Riv. Vitic. Enol. 1: 41-49.

Chile, “Decreto 464. Zonificación Viticola y Denominación de Origen”. Diario Oficial de la República de Chile. Viernes 26 de mayo de 1995.

Chile, Ministerio de Economía, “Programa Prospectiva Tecnológica Chile 2010”. Contacto Prospectiva Chile 2010. 2002. 54 pp

Del Pozo, J. “Historia del vino chileno”. Editorial Universitaria, Santiago de Chile. 1998. 315 pp.

Diario de León. “Comunidad de Castilla y León, España. Perpetuando una cepa que se creía perdida. Negocios que dan fruto”. Economía y Campo. Sábado 24 de enero de 2004. E 11.

El Mercurio. “El Carménère se impone”. Sociedad, 13 de diciembre de 2000, A6.

El Mercurio, “Carménère chileno: Una cepa para el mundo”. Vinos chilenos, 25 de octubre de 2001 a, 1.

El Mercurio. “Carménère ¿La nueva bandera nacional?”. Vinos chilenos, 25 de octubre de 2001 b, 2.

El Mercurio. “El irresistible hechizo del Carménère”. Revista del Campo, 19 noviembre de 2001 c, A8-A9.

Entav-Inra-Ensam-Onivins. “Catalogue des variétés et clones de vigne cultivés en France”. Ministère de l`Agriculture, de la Pêche et de l`Alimentation, CTPS-France. ENTAV Éditeur. Domaine de l´Espiguette, Le Grau du Roi. 1995: 98.

Espíldora, M. “Carménère: La cepa distintiva de Chile”. Sociedad, La Tercera, 13 abril 2000.

Freeman, B. “Données viticoles générales sur la province viticole chinoise du Shadong”. 2000. Progres Agricole et Viticole, 117 (3): 63-64.

Fregoni, M. “La viticoltura e l´enologia del Cile. Situazione e prospettive”. Associazione Nazionale Città del Vino, Sięna. 2000. Quaderno/17, 48 pp.

Galet, P., “Cépages et vignobles de France, L` ampélographie française”, Dehan, Montpellier, 1990. Tomo II: 79

Greene, J. “Carmenère”. Wine and Spirit, February 1997: 24-28

Havaux, B., Jiménez, A. y Tapia, P. “Chili, le bout du monde”. 2000. Revue Belge des Vins. 1-2: 3-14.

Hernández, A. y Pszczólkowski, Ph. “La vigne et le vin au Chili. XXI Congres International de la Vigne et du Vin”, Fac. Agrnomie, P. U. Católica de Chile. 1986: 253 pp.

Hinrichsen, P., Narváez, C., Bowers, J. E., Boursiquot, J-M., Valenzuela, J., Muñoz, C. y Meredith, C. P. “Distinguishing Carmenère from similar cultivars by DNA tiping”. 2001. Am. J. Enol. Vitic. 52 (4), 396-399.

Larousse, “Pomerol”, In Larousse de los vinos. Larousse Editorial S.A. Barcelona. 1999. 220-221.

Le Blanc, M., “El vino chileno, una geografía óptima”. Ocho Libros Editores. Santiago de Chile. 2000. Primera parte, 32-77.

Lillo, C., Pérez, J., Espinoza, P., Ceppi de Lecco, C., Bordeu, E. y Pszczólkowski, Ph. “Selección clonal y sanitaria del cv. Carménère, un desafío para Chile”. In IX Congreso Latinoamericano de Viticultura y Enología. Pontificia Universidad Católica de Chile. Santiago de Chile. 2003. Resumen 10: 6.

Pszczólkowski, Ph., “El cv Carménère (Vitis vinifera L.), variedad peculiar del viñedo chileno”. 1997. Rev. Frutícola: 18(1): 27-30.

Pszczólkowski, Ph. y Henríquez, I. “Fecha óptima de cosecha del cv. Carménère”. 2002. Viticultura Enología Profesional, 78:33-45.

Pszczólkowski, Ph. “La invención del cv. Carménère (Vitis vinifera L.) en Chile, desde la mirada de uno de sus actores”. 2004 Revista Universum: 19(2): 150-165.

Rojas, P. y Vergara, S. “Carménère, la cepa “hot”. 2002. Mundo del Sur (LAN): 30-35.

Robinson, J., “Guide to Wine Grapes”. Oxford University Press, Oxford New York. 1996. 236 pp.

Sabogal, H., “Carménère, el tesoro de Los Andes”. 2001. América Economía, 207: 52-54.

Ureta, F. y Pszczólkowski, Ph. “El vino, Nobleza de Chile”. Editorial Kactus, Santiago de Chile. 1992. 168 pp

Viala, P. y Vermorel, V. “Carménère”. In Ampélographie, Masson et Cie Editeurs, París, 1901.Tomo II: 292-293.

O Carmenere pisaliśmy już tutaj. Wywiad z profesorem Philippo Pszczółkowskim przeczytasz tutaj.