Sobota, 26 Września, 2020     ostatnia aktualizacja 22-09-2020
 
Legendarne wina dorzecza Sesii
 
2008-10-06
Rzeka Sesia wypływa spod wiecznego lodowca drugiej co do wielkości góry we Włoszech – Monte Rosa (4633 m n.p.m.), dominującej nad krajobrazem równiny padańskiej. Przy pięknej pogodzie zachód słońca nadaje tej górze oszałamiającą barwę różową. W czasach prehistorycznych lodowiec rozciągał się tu na ponad stu kilometrach, a wycofując się, zostawił na zboczach moreny, czyli dwa szeregi wzgórz zbudowane całkowicie z tłucznia. Posiadając głęboki drenaż, tłuczeń stanowi idealne podłoże pod uprawę winorośli. I rzeczywiście od niepamiętnych czasów uprawia się tu szczepy nebbiolo (o lokalnej nazwie spanna), bonarda novarese (o lokalnej nazwie uva rara), vespolina i croatina. Czyli jeden książę dla trzech księżniczek – w unikalnym środowisku. Rzeka Sesia, cechująca się dużymi wahaniami stanu wody i nieregularnym korytem, ratuje rozległe naturalne obszary o bezcennej wartości od każdego lekkomyślnego nadużycia ze strony człowieka. Przez kilkadziesiąt kilometrów rzeka stwarza i niszczy to co chce, co podpowiada jej zmienny humor. Na skutek gwałtownych wylewów tworzą się ogromne stosy rzecznych kamieni i tafle wodne, które w ciągu kilku lat często znikają, powstają ponownie. Nieraz rzeka zmienia po prostu swój bieg. Podczas długotrwałych susz zdarza się, że niektóre zalewy, prakoryta i najbliższe niepewne tereny zamulają się i ewoluują w torfowiska i laski, ale prędzej czy później rzeka wraca na swoje miejsce. W tym dzikim środowisku rozwijają się trzciny, wierzby, olchy i paprocie, wśród których znajdują idealny habitat ptaki np. sokoły i myszołowy, dzikie kaczki, siwe czaple, kormorany oraz wędrowne białe i czarne bociany, gęsi leśne. Z tych wilgotnych stref powstają mgły, które przynoszą szczęście nebbiolo. Lasy dębów szypułkowych, wiązów i jesionów, przedzielone krzakami głogu, ligustry, trzmieliny i derenin, łączą te strefy ze wzgórzami pokrytymi winoroślą. Można powiedzieć, że w tym błogosławionym zakątku świata człowiek mógł stworzyć cudowne winnice, ponieważ rzeka Sesia potrafiła ochronić środowisko i winiarskie obszary. Z tych niskich wzgórz pochodzą wyjątkowe wina boca, ghemme, sizzano i fara na lewym brzegu, w prowincji Novara, oraz gattinara na prawym brzegu, w prowincji Vercelli. Chociaż zasady wytwarzania tych win są podobne, różnią je siedliska i lokalna tradycja. Bardzo trudno znaleźć te wina w najbardziej znanych przewodnikach lub w prestiżowych konkursach. Nigdy bowiem nie potrzebowały handlowych nagród, sprzedaje się je bardzo łatwo. Kto wie, może miejscowi miłośnicy są wierni swym wyrobom i ich smakom i nie potrzebują niczyich rad, ani z Kalifornii, ani z Londynu. W tych apelacjach winiarze nie są skłonni, by przyjąć powszechny styl międzynarodowy. Nie stosują także podstępów i alchemii w piwnicy. W winnicy króluje przede wszystkim talent i szacunek dla pracy przodków.
Sztuka leżakowania wielkich win ze wzgórz otaczających rzekę Sesia posiada wiekowe doświadczenia. Lokalni winiarze nigdy nie odznaczali się ani nostalgią za przeszłością, ani szaleństwem modernizmu. Beczki mogą być wielkie, średnie czy małe, nowe lub używane, tradycyjne lub obce. Zawsze uważano je za narzędzie do subtelnienia wysokiej jakości wina już przed leżakowaniem, a nie za pomoc w usuwaniu defektów wina, czy za pojemniki, w których dolewając czegoś, wzbogaca się trunek. W największych kantynach część szlachetnych win leżakuje w wielkich beczkach, reszta w barikach. Nie zrezygnowano z dawnych metod leżakowania na korzyść nowoczesnych, nie poddano się prawom rynku, chodzi bowiem o wina powszechnie znane jako długotrwałe, o zaskakującym potencjale starzenia. Ich cechy organoleptyczne zmieniają się z upływem czasu. Od wieków wiadomo, że tylko tradycyjne beczki zapewniają wspaniałe wyniki. Nie minęło jeszcze tyle czasu, aby stwierdzić, czy takie same rezultaty dają beczki pochodzące dopiero od dwudziestu lat z Francji lub Kalifornii. Aby przekonać się o skuteczności modnej metody i ewentualnie mądrze zintegrować ją z tradycyjną, potrzeba jeszcze kilkadziesięciu lat zdobywania kolejnych doświadczeń. Nikt nigdy nie wytwarza wybornych win w pośpiechu.
Cieszę się, że w tych strefach znajduję wina coraz lepsze. Widać tu prawdziwą troskę o jakość, a nie podążanie za modą. Kto chce poczęstować przyjaciół wyjątkowym winem, nie opróżniając zanadto kieszeni, może liczyć na wina dorzecza Sesii. Za młodu są wspaniale ogniste, dominują nad najtłustszymi potrawami. Z upływem czasu zaś stają się pieszczotliwe jak kochanki w alkowie. Ale trzeba w ich przypadku starannie stosować reguły dekantacji, dopiero dzięki niej stają się majestatyczne i finezyjne. Gorąco polecam te wina w połączeniu z lokalnymi potrawami. Warto rozkoszować się kuchnią doliny Valsesia we wszystkich probierniach, jadłodajniach, zajazdach, restauracjach i gospodarstwach rolnych.
Gdyby Państwo chcieli skosztować win i potraw niezbyt wyszukanych i kosztownych, proponuję kupić świeży chleb, salami d’la duja, kremowy ser gorgonzola oraz wino stołowe. Proszę sobie wyobrazić, że po około trzydziestu latach od powstania poniżej opisanych ustaw DOC i DOCG, włoskie władze winiarskie musiały stworzyć dodatkowe DOC colline novaresi i DOC coste della Sesia, aby zadowolić także podniebienia mniej pretensjonalne lżejszymi winami, jednak lokalnie docenianymi, doskonale towarzyszącymi domowym potrawom rustykalnym.

Gattinara
Ustawa DOCG z dnia 20 października 1990 roku zastępuje poprzednią ustawę DOC z 1967 roku. Nebbiolo 90 - 100%, bonarda z Gattinary i vespolina maksymalnie do 10% (w tym vespolina nie więcej niż 4%). Maksymalna wydajność winogron na hektar: 7,5 tony. Maksymalna produkcja wina na hektar nie przekracza 49 hektolitrów. Minimalna zawartość alkoholu: 12,5% (gattinara riserva: 13%). Minimalna kwasowość: 5,5 g na litr. Minimalny suchy estrakt: 20 g na litr. Minimalne leżakowanie 3 lata począwszy od pierwszego stycznia po winobraniu, w tym przynajmniej rok w drewnianych beczkach (gattinara riserva: 4 lata, w tym 2 lata w drewnianych beczkach). W celu ulepszenia wina danego rocznika dozwolone jest dodanie aż do 15% innych win gattinara, młodszych lub starszych. Wino muskularne, ciepłe, aksamitne, z wielkim ciałem. Barwa czerwono-rubinowa z pomarańczowymi odblaskami. Zapach intensywny, z czasem przypomina fiołki. Smak wytrawny, harmonijny, z charakterystycznym gorzkawym tłem. Polecam następujących winiarzy: Sergio Gattinara, Nervi, Azienda Agricola Biologica Bianchi, Antoniolo, Travaglini.

Boca
Ustawa DOC z dnia 18 lipca 1969 roku. Nebbiolo (o lokalnej nazwie spanna) 45 - 70%, vespolina 20 - 40% i bonarda novarese aż do 20%. Maksymalna wydajność winogron na hektar: 9 ton. Maksymalna produkcja wina na hektar nie przekracza 63 hektolitrów. Minimalna zawartość alkoholu: 12%. Minimalna kwasowość: 6 g na litr. Minimalny suchy estrakt: 22 g na litr. Leżakowanie: co najmniej 3 lata, w tym przynajmniej 2 w dębowych czy kasztanowych beczkach. Barwa czerwono-rubinowa, z upływem czasu nabiera ceglastych odblasków. Charakterystyczny zapach fiołków, smak wytrawny, garbnikowy i soczysty z gorzkawym tłem oraz typowym finiszem z nutami granatu i rozmarynu. Polecam winiarzy: Cantine Antonio Vallana e figlio, Cantine Conti Ermanno, Cantine Guidetti, Podere ai Valloni, Godio Piero, Zonca Massimo oraz handlowców: Minazzoli, Conti Gian Piero, Bagarotti, Barbaglia, Sartorio, Zanone.

Ghemme
Ustawa DOCG z dnia 29 maja 1997 roku zastępuje poprzednią ustawę DOC z 1969 roku. Nebbiolo powyżej 75%, vespolina i uva rara (bonarda novarese) aż do 25%. Maksymalna wydajność winogron na hektar: 8 ton. Maksymalna wydajność winogron z krzaka: 3 kg. Winnice sadzone po 1998 roku muszą mieć gęstość powyżej 2900 krzaków na hektar. Maksymalna produkcja wina z hektara nie przekracza 56 hektolitrów. Minimalna zawartość alkoholu: 12% (ghemme riserva: 12,5%). Minimalna kwasowość: 5 g na litr. Minimalny suchy estrakt: 23 g na litr (ghemme riserva: 24 g na litr). Minimalne leżakowanie: 3 lata począwszy od pierwszego listopada swojego winobrania, w tym przynajmniej 20 miesięcy w drewnianych beczkach i 9 miesięcy w butelkach (ghemme riserva: 4 lata, w tym 25 miesięcy w drewnianych beczkach). W celu ulepszenia wina danego rocznika dozwolone jest dodanie aż do 15% innych win ghemme, młodszych lub starszych. Wino ciepłe, zrównoważone, pieszczotliwe. Barwa ciemnoczerwono-rubinowa bardzo gęsta, także z ceglastymi odblaskami. Intensywny charakterystyczny zapach, przyjemny, finezyjny, wrzosowy, przypomina fiołki i zwiędłe róże. Smak wytrawny, soczysty, harmonijny, przyjemnie gorzkawy i długotrwały, z nutami leśnych morw. Polecam następujących winiarzy: Antichi Vigneti di Cantalupo, Azienda agricola biologica Bianchi, Azienda Agricola Mirù, Dessilani Luigi e figlio, Rovellotti, Platinetti, San Vi della Gran Terra.

Sizzano

Ustawa DOC z dnia 11 lipca 1969 roku. Nebbiolo 40 - 60%, vespolina 15 - 40%, bonarda novarese aż do 25%. Maksymalna wydajność winogron na hektar: 10 ton. Maksymalna produkcja wina na hektar nie przekracza 70 hektolitrów. Minimalna zawartość alkoholu: 12%. Minimalna kwasowość: 5,5 g na litr. Minimalny suchy estrakt: 20 g na litr. Minimalne leżakowanie: 3 lata począwszy od pierwszego stycznia po winobraniu, w tym przynajmniej 2 lata w dębowych czy kasztanowych beczkach. Barwa rubinowa z ceglastymi odblaskami. Zapach fiołków, przyjemny, finezyjny. Smak wytrawny, soczysty, harmonijny. Polecam winiarzy: Zanetta Sergio e Valter, Azienda agricola biologica Bianchi.

Fara
Ustawa DOC z dnia 13 sierpnia 1969 roku. Nebbiolo 30 - 50%, vespolina 10 - 30%, bonarda novarese aż do 40%. Maksymalna wydajność winogron na hektar: 11 ton. Maksymalna produkcja wina na hektar nie przekracza 77 hektolitrów. Minimalna zawartość alkoholu: 12%. Minimalna kwasowość: 5,5 g na litr. Minimalny suchy estrakt: 20 g na litr. Minimalne leżakowanie: 3 lata począwszy od pierwszego stycznia po winobraniu, w tym przynajmniej 2 lata w dębowych czy kasztanowych beczkach. Barwa czerwono-rubinowa. Zapach finezyjny, przypomina fiołki. Smak wytrawny, soczysty, harmonijny. Polecam winiarzy: Azienda agricola biologica Bianchi, Dessilani Luigi e figlio, Azienda agricola Il Colle z braci Montrasio.
 
Tekst: Mario Crosta
   







Tekst ukazał się uprzednio w "Rynkach Alkoholowych"