Wielu rodzimych winiarzy rozpoczynających przygodę z winoroślą i winem, zastanawia się jakie procedury trzeba spełnić, by wprowadzić wino do obrotu, jakie przepisy i wymogi aktualnie obowiązują. Dlatego przedstwiamy cenne i ciekawe podsumowane tego zagadnienia. Materiał zebrał i odpowiednio zestawił Marcin Płochocki (Winnica Płochockich). Oto jaką oficjalnie drogę trzeba przejść do własnego wina. Proszę zapiąć pasy... .

WSTĘP
W aktualnym stanie prawnym jest już możliwe wyprodukowanie wina gronowego z upraw własnych i wprowadzenie go na rynek. Niemniej nie jest to tak proste jak można by sądzić na podstawie wielu doniesień medialnych, w których kreowany jest pogląd o zniknięciu barier dla rozwoju winiarstwa gronowego w naszym kraju. Barier tych jest nadal sporo, szczególnie uciążliwych dla małych producentów, często niemających doświadczenia w kontaktach z wieloma instytucjami nadzorującymi i nieprowadzących dotychczas działalności gospodarczej, szczególnie związanej z przetwarzaniem żywności.
Jednym z trudniejszych elementów jest fakt, że brak jednoznacznych wytycznych i interpretacji pozwalających na wytyczenie „mapy” czynności, zgłoszeń, obowiązków itp., która byłaby wskazówką gwarantującą osobom podejmującym tę działalność, że nie wpadną w żadną pułapkę formalną i nie narażą się tym samym na sankcje ze strony instytucji nadzorujących. Należy podkreślić, że prezentowany tutaj materiał nie może być traktowany jak swoisty ‘ przepis’ zapewniający powodzenie w przejściu wszelkich procedur formalnych, jest to raczej „studium przypadku” opisujące jak zostało to zrobione przez jeden z podmiotów, i ma na celu ogólne zapoznanie odbiorców z problematyką, bez żadnej odpowiedzialności autora za skutki podążenia przez kogokolwiek opisaną drogą.

WINNICA
Na etapie zakładania i rutynowego prowadzenia winnicy obowiązuje producenta stosunkowo niewiele wymogów, związanych z głównie z doborem odmian, dokumentowaniem zakupu materiału nasadzeniowego oraz prowadzeniem chemicznej ochrony roślin.
Wg obecnego stanu prawnego brak polskiej listy odmian do produkcji win gronowych, w Polsce można używać wyłącznie odmian zarejestrowanych do tego celu w którymkolwiek kraju Unii Europejskiej. Uprawa odmian innych z zamiarem produkcji wina na rynek jest naruszeniem przepisów, skutkującym sankcjami oraz nakazem karczowania kwestionowanych roślin. Kontrola poprawności odmianowej zgłoszonej plantacji przeprowadzana jest corocznie przez PIORIN. Instytucja ta zawiadamiana jest automatycznie przez ARR, na podstawie dokonanego przez nas ‘zgłoszenia wyrobu wina gronowego lub moszczu gronowego przeznaczonego do obrotu’ na dany rok winiarski. Ta sama instytucja ma uprawnienia do kontroli pochodzenia sadzonek. Dla plantacji starszych, zakładanych kilka lat temu wymogi do tej pory nie były zbyt restrykcyjne, lecz dla nowych nasadzeń należy spodziewać się bardzo jednoznacznych wymagań i należałoby posiadać kompletną dokumentację potwierdzającą pochodzenie i jakość materiału nasadzeniowego ( faktura/ rachunek i paszporty roślin).
Dość trudna sytuacja panuje w zakresie ochrony chemicznej winorośli, dla której jest zarejestrowane w Polsce tylko kilka preparatów, i to niestety nie tych występujących w programach ochrony winorośli w krajach winiarskich, co powoduje, że ochrona roślin jest utrudniona. Stosowanie nie zarejestrowanych preparatów może być powodem zakwestionowania plonu i nałożeniem sankcji. Pewne nadzieje na poprawę stanu rzeczy w niedalekiej przyszłość daje regulowanie przepisów dotyczących środków ochrony roślin w obrębie całej Unii a także działania na rzecz dopuszczenia niektórych preparatów w Polsce w trybie tzw. pozaetykietowym.

PRODUKCJA WINA
Kluczowym momentem determinującym powstanie kolejnych obowiązków jest decyzja o przeznaczeniu wina, które zamierzamy produkować. Produkcja wina na tzw. użytek własny nie podlega obowiązkowi zgłoszenia i jest nielimitowana. Nie można jednak takiego wina wprowadzać do obrotu. Zamierzając rozpoczęcie produkcji wina z przeznaczeniem na sprzedaż należy taki zamiar zgłosić jeszcze przed zbiorem owoców, z których będzie to wino wytworzone. Pierwszym krokiem jest złożenie zgłoszenia rejestracyjnego do ARR. Po dokonaniu rejestracji otrzymujemy „Świadectwo Rejestracji” z nr rejestracyjnym oraz „informację o wpisie do ewidencji podmiotów wyrabiających wino gronowe z winogron pochodzących z upraw winorośli położonych na terytorium Rzeczypospolitej Polskiej, przeznaczone do obrotu”.
Warunkiem rejestracji jest:
-   posiadanie tytułu prawnego do obiektów budowlanych, w których jest prowadzony wyrób wina
- niekaralność za przestępstwa przeciwko mieniu i wiarygodności dokumentów

ARR – 7 deklaracji/ zgłoszeń
Podstawowym dokumentem warunkującym wejście do całego programu w kolejnym roku winiarskim jest, wymienione wcześniej, ‘Zgłoszenie wyrobu wina gronowego lub moszczu gronowego przeznaczonego do obrotu’ (formularz Ppw_P1_f1) dokonywane do ARR, nie później niż do dnia rozpoczęcia roku winiarskiego tj. do1 sierpnia. Dokonanie takiego zgłoszenia nakłada na producenta szereg obligatoryjnych obowiązków w stosunku do kilku instytucji.
Pierwszym z nich jest złożenie ‘Informacji o szacunkowej ilości winogron zebranych na terytorium Polski, które zostaną przeznaczone do wyrobu wina oraz szacunkowej ilości i rodzaju win gronowych’ ( formularz Ppw_P1_f3). Powyższa informacja powinna zostać przesłana w dwóch terminach, tj. do 15 sierpnia, a następnie 30 października każdego roku winiarskiego, i zawiera szacunkowe ilości winogron, nazwy odmian, powierzchnie upraw poszczególnych odmian oraz szacunkowe ilości win, które zostaną wytworzone.
Ostateczne, faktyczne ilości zebranych winogron wraz z lokalizacją upraw raportujemy na koniec roku (w bieżącym roku do 15 stycznia), na formularzu ‘Deklaracja zbiorów winogron na........./...........’, zgodnym z rozporządzeniem  Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi (Dz. U. z 2007 r. nr 6, poz. 44) . W tym samym terminie trzeba złożyć ‘Deklarację produkcji i dostarczanych do obowiązkowej destylacji ilości produktów ubocznych powstałych przy wyrobie wina gronowego na .........../...........’ zgodną z ww. rozporządzeniem MriRW.

Od drugiego roku zobowiązani jesteśmy do złożenia informacji o ilości usuniętych produktów ubocznych powstałych przy wyrobie wina gronowego w poprzednim roku gospodarczym. Informacja ma być przesłana w dowolnej formie pisemnej, do dnia 15 sierpnia.
Także od drugiego roku jesteśmy zobligowani do składania informacji o wielkości zapasów wina gronowego (z podziałem na kategorie) na dzień 31 lipca – w terminie do dnia 31 sierpnia każdego roku, na formularzu ‘Deklaracja zapasów moszczu gronowego, zagęszczonego moszczu gronowego, rektyfikowanego zagęszczonego moszczu gronowego oraz wina gronowego na......./........’, zgodną z ww. rozporządzeniem MriRW.

IJHARS
Podobnie do Piorin-u, instytucja ta jest powiadamiana przez corocznie ARR. Sprawdza ona m.in. spełnienie przez podmiot wymogów ustawy winiarskiej oraz innych przepisów oraz nadzoruje przeprowadzanie procesów enologicznych.

W ramach kontroli sprawdzeniu podlegają:
- dokonanie zgłoszenia działalności gospodarczej do WIJHARS
- spełnienie przez podmiot następujących warunków:

1) opracowanie w formie pisemnej oraz wdrożenie systemu kontroli wewnętrznej wyrobu i rozlewu wina gronowego, obejmującego określenie:
a) częstotliwości i sposobu pobierania próbek jakościowych,
b) metod badań,
c) sposobu postępowania z winami gronowymi nieodpowiadającymi wymaganiom jakościowym,
d) zabezpieczania i usuwania odpadów powstających podczas produkcji;

2) wyznaczenie osoby odpowiedzialną za kontrolę jakości wyrabianego i rozlewanego wina gronowego.

- dokonywanie przez podmiot stosownych zgłoszeń, związanych z zamiarem przeprowadzenia zabiegu wzbogacania, odkwaszania i słodzenia. Mamy obowiązek każdorazowo zgłaszać wojewódzkiemu inspektorowi jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych zamiar przeprowadzenia takiego zabiegu, nie później niż na 2 dni robocze przed planowanym terminem rozpoczęcia tego za biegu. Zgłoszeń dokonuje się na formularzach opracowanych i udostępnianych przez IJHARS.

- dokonywanie zgłoszeń dotyczących usuwania produktów ubocznych – wyrabiając powyżej 25 hektolitrów wina w roku gospodarczym, obowiązani jesteśmy do zgłaszania wojewódzkiemu inspektorowi jakości handlowej artykułów rolno-spożywczych, właściwemu ze względu na miejsce zamieszkania lub siedzibę tego podmiotu, zamiar usunięcia produktów ubocznych powstałych w wyniku wyrobu wina gronowego, ze wskazaniem miejsca składowania i terminu usunięcia tych produktów, nie później niż na 2 dni robocze przed planowanym terminem rozpoczęcia usuwania tych produktów. Zgłoszenia dokonuje się na formularzu opracowanym i udostępnianym przez IJHARS. Usunięcie odbywa się w obecności inspektora.

- prowadzenie przez podmiot rejestrów produktów winiarskich, zawierającego zapisy dotyczące wszelkich procesów produkcyjnych oraz karty środków używanych do odkwaszania i wzbogacania.

- opakowania wyrobów – w zakresie poprawności zamknięcia i oznaczenia etykietą, oraz szczegółowej prawidłowości oznakowania- tj. nazwy, objętości nominalnej, zawartości alkoholu, nr partii, danych producenta, wielkości liter, dozwolonych substancji dodatkowych, kompletności danych w jednym polu widzenia itp.

- dokonania zgłoszenia do OUM w zakresie paczkowania wyrobów.
- warunki składowania produktów: stan techniczny, wyposażenie w sprzęt kontrolno-pomiarowy, zabezpieczenie przed wpływem czynników zewnętrznych, regały, czystość, sprawność wentylacji.
- parametry jakościowe wyrobu, poprzez pobranie prób do laboratorium GIJHARS, gdzie badane są: zawartość alkoholu, kwasowość ogólna i lotna, zawartość cukrów oraz SO2.

URZĄD CELNY
Za nadzór nad podmiotem zajmującym się wyrobami akcyzowymi odpowiedzialny jest Urząd Celny. Jako producenci wytwarzający poniżej 1000 hl wina rocznie z upraw własnych jesteśmy zwolnieni z prowadzenia składu podatkowego, niemniej podlegamy szczególnemu nadzorowi podatkowemu ze strony UC. Zgłoszenia do UC musimy dokonać osobiście, w 3 niezależnych referatach.
Po pierwsze musimy dokonać zgłoszenia rejestracyjnego w zakresie podatku akcyzowego, koniecznie przed dniem wykonania pierwszej czynności podlegającej opodatkowaniu akcyzą. Zgłoszenie na formularzu AKC-R wraz z opłatą skarbową składamy naczelnikowi urzędu celnego, właściwemu ze względu na miejsce wykonywania czynności (lub w szczególnych przypadkach innym.)
 Po otrzymaniu potwierdzenia przyjęcia zgłoszenia rejestracyjnego jesteśmy obowiązani, bez wezwania organu podatkowego składać właściwemu naczelnikowi urzędu celnego deklaracje podatkowe według ustalonego wzoru oraz  obliczać i wpłacać akcyzę na rachunek właściwej izby celnej, za miesięczne okresy rozliczeniowe, w terminie do 25 dnia miesiąca następującego po miesiącu, w którym powstał obowiązek podatkowy. Obowiązek podatkowy powstaje praktycznie w momencie naklejania znaków akcyzy na opakowania jednostkowe. Podstawą opodatkowania wina jest liczba hektolitrów gotowego wyrobu, a aktualna stawka akcyzy na wino wynosi 158,00 zł od 1 hektolitra gotowego wyrobu.

Po drugie, obowiązkiem, który trzeba dopełnić, na co najmniej 14 dni przed rozpoczęciem procesów technologicznych, jest zgłoszenie rozpoczęcia działalności podlegających szczególnemu nadzorowi podatkowemu właściwemu naczelnikowi urzędu celnego. Dokonuje się tego na odpowiednim formularzu, załączając:

-   szkic sytuacyjny, skrócony opis pomieszczeń oraz wykaz, nazwy i numerację znajdujących się w tych pomieszczeniach urządzeń, aparatów, przyrządów pomiarowych, a dla zbiorników, pojemników i naczyń - ich pojemność;
-   wykaz przyrządów pomiarowych, z podaniem ich przeznaczenia i numeracji oraz zakresu pomiarowego;
- opis procesu technologicznego i postępowania technicznego oraz instrukcje obiegu dokumentacji produkcyjnej i magazynowej, a także dotyczące przeprowadzania inwentaryzacji wyrobów
 -   wykaz osób odpowiedzialnych za wykonywanie czynności w zakresie objętym szczególnym nadzorem podatkowym;
- aktualny odpis z rejestru przedsiębiorców
- czasem inne dokumenty wymagane przez UC, jak usytuowanie winiarni w terenie, oświadczenie o sprzedaży tylko do hurtu, opis systemu kontroli wewnętrznej wyrobu i rozlewu wina.

Po weryfikacji wstępnej dokumentów następuje urzędowe sprawdzenie podmiotu przez pracowników szczególnego nadzoru podatkowego, które obejmuje kontrolę:
  1)   oznaczenia w sposób trwały i w widocznym miejscu:
             a)  pomieszczeń - odpowiednimi napisami określającymi ich przeznaczenie,
             b)  urządzeń, aparatów oraz przyrządów pomiarowych - numerami, a w przypadku gdy służą one do pomiaru ilości wyrobów - również napisami określającymi ich zakres pomiarowy;
  2)   wymaganych dowodów legalizacji oraz ich ważność - w przypadku przyrządów pomiarowych podlegających legalizacji;
3)    Zaopatrzenia zbiorników w urządzenia umożliwiające określenie ilości znajdujących się w nich cieczy
4)    Wyposażenia podmiotu w odpowiednie miejsce do przechowywania znaków akcyzy.

Z czynności sprawdzających sporządza się protokół. Protokół urzędowego sprawdzenia wraz ze zgłoszeniem i dołączonymi dokumentami stanowi akta weryfikacyjne podmiotu, które podlegają następnie zatwierdzeniu przez właściwego naczelnika urzędu celnego.
W sytuacji planowania dokonania zmian w stosunku do stanu zatwierdzonego musimy na 7 dni przed wprowadzeniem tych zmian zawiadomić UC.

Kolejnym obowiązkiem, dość kłopotliwym dla mikroproducentów, jest konieczność informowania każdorazowo, z 3 dniowym wyprzedzeniem, o zamiarze przeprowadzania procesów technologicznych. Ponadto istnieje obowiązek odnotowywania na bieżąco wszelkich czynności produkcyjnych w zakresie nastawu fermentacyjnego oraz kupażu wyrobów winiarskich, ich dosładzania, doprawiania i alkoholizowania, rozlewu tych wyrobów, oraz oznaczania ich znakami akcyzy. Zapisów należy dokonywać w następujących dokumentach zarejestrowanych w sz.n.p.: metryczce nastawu, karcie kupażu oraz księdze kontroli rozlewu wyrobów winiarskich.

Po trzecie, dla uzyskania banderol ( znaków akcyzy) należy złożyć „oraz o wydanie upoważnień do odbioru banderol” wraz z kompletem dokumentów właściwemu naczelnikowi urzędu celnego w sprawach znaków akcyzy – może to być inny urząd celny niż dla sz. n. p.!

Składając powyższy wniosek, dołączamy odpowiednio dokumenty o:
  1)   zaległościach podatkowych w podatkach stanowiących dochód budżetu państwa albo ich braku- US i UC
  2)   rodzaju prowadzonej działalności gospodarczej i posiadaniu zezwolenia, koncesji lub uzyskaniu wpisu do rejestru przedsiębiorców
3)    dokonaniu rejestracji podatkowej
4)    nadaniu nr NIP i REGON
5)    inne wymagane przez UC – np. oświadczenie wskazujące osobę upoważnioną przez podmiot do odbioru banderol.
 
Decyzję w sprawie wydania podatkowych znaków akcyzy wydaje właściwy naczelnik urzędu celnego w sprawach znaków akcyzy. On także wydaje upoważnienie do odbioru znaków akcyzy, na podstawie którego, możemy odebrać banderole od właściwego naczelnika urzędu celnego w sprawach znaków akcyzy lub bezpośrednio od ich wytwórcy.

Jesteśmy   obowiązani prowadzić ewidencję znaków akcyzy, wg obowiązującego wzoru na formularzu zarejestrowanym przez sz.n.p., przechowywać je w chronionym miejscu oraz, w okresie 12 miesięcy od dnia otrzymania znaków, nanieść je na opakowania jednostkowe wyrobów akcyzowych. Ponadto, jesteśmy obowiązany do składania wstępnego zapotrzebowanie na znaki akcyzy na rok kalendarzowy w Ministerstwie Finansów – Departament Podatku Akcyzowego i Ekologicznego.
Wyroby powinny być prawidłowo oznaczone odpowiednimi podatkowymi znakami akcyzy przed przekazaniem do magazynu wyrobów gotowych lub dokonaniem ich sprzedaży

SANEPID
Nie jest jednoznacznie określona rola sanepidu dla małych podmiotów wytwarzających wino gronowe poza składem podatkowym – bardzo dużo zależy od interpretacji właściwej terytorialnie stacji powiatowej. Zasadniczo istnieje tendencja do traktowania nas tak samo jak każdy zakład produkcji spożywczej, i trudno obronić się przed takim stanowiskiem.
W związku z tym, że podmioty produkujące poza składem podatkowym nie muszą uzyskać zatwierdzenia przez Sanepid itd. obiektów, w których prowadzona jest działalność, można na etapie produkcji nie wchodzić pod nadzór tej instytucji – od strony jakościowej jesteśmy kontrolowani przez ijhars. Niemniej dla uzyskania zezwolenia na obrót hurtowy lub detaliczny winem niezbędne jest uzyskanie zatwierdzenia obiektu handlowego/magazynowego przez sanepid, który może zainteresować się gdzie i jakich warunkach prowadzona jest produkcja.

Ochrona Środowiska
W zakresie ochrony środowiska konieczne jest takie usuwanie produktów ubocznych, jakie nie narusza zasad obowiązujących w tym zakresie. Praktykowane jest kompostowanie produktów ubocznych dla wykorzystania ich następnie jako nawóz organiczny w winnicy.

Okręgowy Urząd Miar

Jesteśmy zobowiązani do dokonania zgłoszenia procesu paczkowania wina do tego urzędu na stosownym ‘ formularzu zgłoszeniowym’.

UWAGI KOŃCOWE
Dodatkowym problemem o bardzo dużej wadze jest brak jednoznacznych wytycznych, co do formy prowadzenia omawianej działalności. Niemal jednoznaczna jest opinia o konieczności prowadzenia działalności gospodarczej dla umożliwienia sprzedaży wyprodukowanego wina.
Jaki powinien być zakres tej działalności jest niejasne – występują różne rozwiązania w tym zakresie. Jednym z rozwiązań jest prowadzenie całej aktywności jako działalności gospodarczej, – czyli przedmiotem działalności jest uprawa winorośli, wytwarzanie wina oraz jego sprzedaż. Innym rozwiązaniem jest prowadzenie winnicy jako aktywności rolniczej, a wytwarzanie wina i jego sprzedaż jako działalności gospodarczej. Jak będzie wyglądało w praktyce stanowisko Urzędu Skarbowego w stosunku do tych rozwiązań czas dopiero pokaże.

Opracował: Marcin Płochocki (Winnica Płochockich)

Materiał ukazał się pierwotnie na stronie Stowarzyszenia Winiarzy Podkarpacia.
Cały tekst można wygodnie pobrać tutaj.
Wśród winiarzy trwa dyskusja na ten temat, zobacz tutaj.
Zapraszamy również do komentarzy na stronach Vinisfery.


Jeśli chcesz poznać wymogi prawne dotyczące importu wina z zagranicy czytaj tutaj i tutaj.